โครงการดังกล่าวเริ่มต้นขึ้นในปี ๒๕๓๓ โดยมูลนิธิสถาบันราชพฤกษ์ ร่วมกับ กรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย จัดทำ โครงการเทิดพระเกียรติสมเด็จย่า ๙๐ พรรษา ปลูกป่าคุ้มบ้าน โดยให้ประชาชนในทุกจังหวัดร่วมกันปลูกและบำรุงรักษาต้นไม้พร้อมกันทั่วประเทศ และได้มีการประสานให้จังหวัดต่าง ๆ คัดเลือกหมู่บ้านที่มีความพร้อมเป็นแกนนำในการปลูกต้นไม้และบำรุงรักษา ตลอดจนขยายผลไปยังหมู่บ้านอื่น ๆ จำนวน ๙๐ หมู่บ้าน ใน ๗๒ จังหวัด (ยกเว้นกรุงเทพมหานครและปริมณฑล) และเรียกชื่อหมู่บ้านดังกล่าวว่า หมู่บ้านรักแผ่นดิน พร้อมกับมอบเงินเพื่อใช้เป็นค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาต้นไม้ หมู่บ้านละ ๕,๐๐๐ บาท และเพื่อเป็นกำลังใจกับประชาชนในหมู่บ้านอีกทางหนึ่ง